زندگینامه: مرتضی مطهری

                                        زندگینامه: مرتضی مطهری

 

مرتضی مطهری در 13 بهمن 1298 هجری شمسی در فریمان واقع در 75 کیلومتری شهر مقدس مشهد در یک خانواده اصیل روحانی چشم به جهان می‌‌‌گشاید.

وی پس از طی دوران طفولیت به مکتبخانه رفته و به فراگیری دروس ابتدایی می‌پردازد. در سن 12‌سالگی به حوزه علمیه مشهد [استان خراسان رضوی] عزیمت نموده و به تحصیل مقدمات علوم اسلامی اشتغال می‌ورزد.

در سال 1316 علیرغم مبارزه شدید رضاخان با روحانیت و علیرغم مخالفت دوستان و نزدیکان، برای تکمیل تحصیلات خود عازم حوزه علمیه قم می‌شود در حالی که به تازگی موسس گرانقدر آن آیت‌الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی دیده از جهان فروبسته و ریاست حوزه را سه تن از مدرسان بزرگ آن آیات عظام سید‌محمد‌ حجت، سید‌صدرالدین صدر و سید‌محمد‌تقی خوانساری به عهد گرفته‌اند.

در دوره اقامت 15 ساله خود در قم از محضر مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی (در فقه و اصول) و حضرت امام‌خمینی (به مدت 12 سال در فلسفه ملاصدرا و عرفان و اخلاق و اصول) و مرحوم علامه سید‌محمد‌حسین طباطبائی (در فلسفه‌: الهیات شفای بوعلی و دروس دیگر) بهره می‌گیرد. وی قبل از هجرت آیت الله العظمی بروجردی به قم نیز گاهی به بروجرد می‌رفته و از محضر ایشان استفاده می‌کرده است و مدتی نیز از محضر مرحوم آیت‌الله حاج میرزا‌علی‌آقا شیرازی در اخلاق و عرفان بهره‌های معنوی فراوان برده است.

از اساتید دیگر استاد مطهری می‌توان از مرحوم آیت‌الله سید‌محمد حجت (در اصول) و مرحوم آیت‌الله سید‌محمد محقق‌داماد (در فقه) نام برد. وی در مدت اقامت خود در قم علاوه بر تحصیل علم، در امور اجتماعی و سیاسی نیز مشارکت داشته و از جمله با فدائیان‌اسلام در ارتباط بوده است. در سال 1331 در حالی که از مدرسین معروف و از امیدهای آینده حوزه به شمار می‌رود به تهران مهاجرت می‌کند و در تهران به تدریس در مدرسه مروی و تألیف و سخنرانیهای تحقیقی می‌پردازد.

در سال 1334 اولین جلسه تفسیر انجمن اسلامی دانشجویان توسط استاد مطهری تشکیل می‌گردد. در همان سال تدریس خود در دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران را آغاز می کند. در سالهای 1337 و 1338 که انجمن اسلامی پزشکان تشکیل می‌شود. استاد مطهری از سخنرانان اصلی این انجمن است و در طول سالهای 1340 تا 1350 سخنران منحصر ‌به ‌فرد این انجمن می‌باشد که بحث‌های مهمی از ایشان به یادگار مانده است.

آیت‌الله مطهری در ساعت یک بعد از نیمه شب روز چهارشنبه 15 خرداد 1342 به دنبال یک سخنرانی مهیج علیه شخص شاه به وسیله پلیس دستگیر شده و به زندان موقت شهربانی منتقل می‌شود و به همراه تعدادی از روحانیون تهران زندانی می‌گردد. پس از 43 روز به دنبال مهاجرت علمای شهرستانها به تهران و فشار مردم، به همراه سایر روحانیون از زندان آزاد می‌شود.

پس از تشکیل هیئتهای موتلفه اسلامی، استاد مطهری از سوی امام‌خمینی همراه چند تن دیگر از شخصیتهای روحانی عهده‌دار رهبری این هیئت‌ها می‌گردد. در این زمان وی به تألیف کتاب در موضوعات مورد نیاز جامعه و ایراد سخنرانی در دانشگاهها، مسجد هدایت، مسجد جامع نارمک و غیره ادامه می‌دهد.

به طور کلی مطهری که به یک نهضت اسلامی معتقد بود، برای اسلامی کردن محتوای نهضت تلاش‌های ایدئولوژیک بسیاری انجام داد از جمله اقدام به تأسیس حسینیه ارشاد کرد. در سال 1348 به خاطر صدور اعلامیه ای با امضای ایشان و علامه طباطبایی و آِیت‌الله حاج سید ابوالفضل مجتهد زنجانی مبنی بر جمع اعانه برای کمک به آوارگان فلسطینی و اعلام آن طی یک سخنرانی در حسینیه ارشاد دستگیر شد و مدت کوتاهی در زندان تک سلولی به سربرد.

از سال 1349 تا 1351 برنامه‌های تبلیغی مسجدالجواد را زیر نظر داشت و غالباً خود سخنران اصلی بود تا اینکه آن مسجد و به دنبال آن حسینیه ارشاد تعطیل گردید و بار دیگر استاد مطهری دستگیر و مدتی در بازداشت قرار‌‌گرفت. در حدود سال 1353 ممنوع المنبر شد و این ممنوعیت تا پیروزی انقلاب‌اسلامی ادامه داشت.

 

مطهری در سال 1355 به دنبال درگیری با یک استاد کمونیست دانشکده الهیات زودتر از موعد مقرر بازنشسته می‌شود. همچنین در این سالها وی با همکاری تنی چند از شخصیتهای روحانی، جامعه روحانیت مبارز تهران را بنیان می گذارد. در سال 1355 به نجف اشرف سفر و ضمن دیدار با امام خمینی درباره مسائل مهم نهضت و حوزه‌های علمیه با ایشان مشورت کرد.

پس از شهادت آیت‌الله سید‌مصطفی خمینی و آغاز دوره جدید نهضت اسلامی، استاد مطهری به طور تمام وقت در خدمت نهضت قرار‌می‌گیرد و در تمام مراحل آن نقشی اساسی ایفا می نماید. در دوران اقامت حضرت امام در پاریس، سفری به آن دیار کرد و در مورد مسائل مهم انقلاب با ایشان گفتگو می‌کند و در همین سفر امام‌خمینی ایشان را مسؤول تشکیل شورای انقلاب اسلامی می‌نماید.

هنگام بازگشت امام‌خمینی به ایران مسؤولیت کمیته استقبال از امام را شخصاً به عهده می‌گیرد و تا پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن همواره در کنار رهبر عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی و مشاوری دلسوز و مورد اعتماد برای ایشان بود.

مرتضی‌مطهری، سه‌شنبه 11 اردیبهشت سال 1358 به وسیله گروهک فرقان به شهادت رسید و امام و امت اسلام را در حالی که امیدها به آن بزرگ‌مرد بسته بودند در ماتمی عظیم فرو‌برد.

برخی از آثار استاد شهید آیت‌الله مطهری:

1 ـ علل گرایش به مادیگرى

2 ـ سیرى در نهج‌البلاغه

3 ـ انسان و سرنوشت

4 ـ داستان و راستـان (2 ج)

5 ـ نظام حقوق زن در اسلام

6 ـ مساله حجاب

7 ـ خـدمات متقابل اسلام و ایران

8 ـ قیام و انقلاب مهدى (عج) از دیدگـاه فلسفـه تاریخ

9 ـ نهضت هاى اسلامـى در صد ساله اخیر

10ـ انسان و ایمان، جامعه و تاریخ، جهان‌بینى تـوحیدى ـ وحى و نبـوت، انسان در قرآن، زنـدگـى جاویـد یا حیات اخروى

11 ـ عدل الهى

12 ـ گفتـارى دربـاره جمهورى‌اسلامى

13 ـ کتاب سوزى ایران و مصر

14 ـ ده گفتـار

15 ـ بیست گفتـار

16 ـ امـدادهـاى غیبـى در زنـدگـى بشـر

17 ـ جـاذبه و دافعه على علیه السلام

18 ـ آشنایـى با قـرآن

19 ـ آشنـایـى بـا قـرآن (تفسیـر سـوره هـاى حمـد و بقره)

20 ـ گفتارهاى معنوى

21 ـ احیای تفکر اسلامى

22 ـ هدف زندگى

23 ـ انسان کامل

24 ـ جهاد و مـوارد مشـروعیت آن در قرآن

25 ـ اسلام و مقتضیات زمان

26 ـ حق و بـاطل (به ضمیمه احیـای تفکـر اسلامـى)

27 ـ حماسه حسینى 3 جلد

28 ـ مجموعه گفتارها

29 ـ سیره نبوى

30 ـ تکامل اجتماعى انسان

31 ـ پیـرامـون انقلاب اسلامـى

32 ـ آشنـایـى بـا علـوم اسلامـى (4ج)

33 ـ تعلیم و تربیت در اسلام

34 ـ شرح منظومه (2 ج)

35 ـ ماهیت نهضت امام حسین(ع)

36 ـ مقالات فلسفى

37 ـ ختم نبوت

38 ـ اخلاق جنسى

39 ـ ولاهـا و ولایتها

40 ـ پیامبر امى

41 ـ الغدیر و وحدت‌اسلامـى

42 ـ مشکل اساسى در سازمان روحانیت

43 ـ خـداى جـان و جهان

44 ـ جهان‌بینـى الهى و جهان‌بینـى مـادى

45 ـ سیر فلسفه در اسلام

46 ـ پاورقـى بر اصـول فلسفه و روش رئالیسـم تالیف مرحـوم علامه طباطبایى

47 ـ التحصیل بهمن یار، استاد، ایـن کتاب را تصحیح و بر آن تعلیق زده‌اند

48 ـ انسان و فطرت

زندگینامه مرتضی مطهری

مرتضی مطهری گروه : علوم انسانی      رشته : الهیات و معارف اسلامی      محل تولد : مشهد      تاریخ تولد : 1299

 خلاصه : آیت الله مرتضی مطهری به سال 1299 در قریه فریمان مشهد دیده به جهان گشود . در سن سیزده سالگی به حوزه ی علمیه مشهد رفت . پس از چهار سال تحصیل در آن حوزه ، به حوزه ی علمیه ی قم رفت و بعد از شانزده سال تحصیل در این حوزه ، عازم تهران شد و در دانشکده ی الهیات و معارف اسلامی ، مدرسه ی علمیه ی مروی و حوزه ی علمیه قم به تدریس پرداخت . در پانزده خرداد 1342 آیت الله مطهری به دلیل سخنرانی بر ضد شاه و سازماندهی نهضت در تهران ، توسط ساواک بازداشت و حدود دو ماه در زندان شهربانی بسر برد . بنیان گذاری حسینه ی ارشاد و فعالیت در یان موسسه ، سخنرانی در انجمن های اسلامی پزشکان و مهندسان و نیز سخنرانی در انجمن های اسلامی پزشکان و همچنین اداره ی مساجد مختلف ، از مهم ترین فعالیت های استاد پس از ورود ایشان به تهران را تشکیل می داد . پس از اوج گیری نهضت اسلامی ایران ، آیت الله مطهری در سال 1357 برای دیدار نخستین هسته ی شورای انقلاب اسلامی شکل گرفت . سرانجام دو ماه نیم پس از پیروزی انقلاب اسلامی ، آیت الله مطهری در حالی که ریاست شورای انقلاب اسلامی را به عهده داشت ، توسط گروه فرقان به شهادت رسید .

 والدین و انساب : آیت الله مطهری در قریه فریمان مشهد در خانواده ای اهل علم وتقوی دیده به جهان گشود. تحصیلات رسمی و حرفه ای : مرتضی مطهری در سنین کودکی به مکتبخانه رفت و به فراگیری قرآن و دیگر تعلیمات ابتدایی پرداخت. استاد مطهری در سن سیزده سالگی 1311 ه ش. به حوزه علمیه مشهد عزیمت نمود و تحصیل مقدمات علوم دینی را آغاز نمود و به فراگیری صرف و نحو عربی، منطق، فقه و اصول پرداخت. هدف او در فراگیری این علوم همانند رسیدن به یک آمادگی برای بررسی سخن فیلسوفان بزرگ بود. استاد در این باره چنین می گوید: تا آنجا که از تحولات روحی خودم به یاد دارم از سن سیزده سالگی این دغدغه در من پیدا شد و حساسیت عجیبی نسبت به مسائل مربوط به خدا پیدا کرده بودم. پرسشها- البته متناسب با سطح فکری آن دوره- یکی پس از دیگری براندیشه ام هجوم می آورد. در سالهای اول مهاجرت به قم هنوز از مقدمات عربی فارغ نشده بودم، چنان در این اندیشه ها غرق بودم که شدیدا“ میل به تنهایی درمن پدید آمده بود. وجود هم حجره را تحمل نمی کردم در حجره فوقانی عالی را به نیم حجره دخمه مانند تبدیل کردم که تنها با اندیشه های خود بسر برم. در آن وقت نمی خواستم در ساعات فراغت از درس و مباحثه به موضوع دیگری بیندیشم و در واقع ، اندیشه در هر موضوع دیگر را پیش از آنکه مشکلاتم در این مسائل حل گردد، بیهوده و اتلاف وقت می شمردم. مقدمات عربی و یا فقهی و اصول منطقی را از آن جهت می آموختم که تدریجا“ آماده بررسی اندیشه فیلسوفان بزرگ در این مساله باشم. بالاخره استاد مطهری پس از حدود چهار سال تحصیل در حوزه علمیه مشهد در سال 1315 شمسی عازم حوزه علمیه قم می گردد در طی پانزده سال اقامت در حوزه علمیه قم و کسب فیض از محضر اساتید بزرگ، بر اندوخته های علمی و معنوی خود افزوده و تحصیلات خود را در علوم و فنون مختلف اسلامی ارتقاء می بخشد

 خاطرات و وقایع تحصیل : نکته قابل توجه در دوره تحصیل استاد مطهری در حوزه علمیه قم این است که ایشان در عین جدیت در امر تحصیل و پشتکار زیاد در فراگیری معارف اسلامی در مسائل اجتماعی و سیاسی نیز وارد و مؤثر بوده واز جمله با فدائیان اسلام مرتبط بوده اند. حجه الاسلام علی دوانی در این خصوص می گوید: در ماجرای تهاجم بعضی از طلاب حوزه به تحریک اطرافیان مرحوم آیت الله بروجردی به جمعیت فدائیان اسلام در مدرسه فیضیه ومضروب ساختن آنها نویسنده که با شهید نواب صفوی رهبر فدائیان اسلام و شهید سید عبدالحسین واحدی مرد شماره دو فدائیان سابقه دیرین و با شهید واحدی نسبت سببی داشتم، شب بعد از واقعه که به دیدن آنها رفتم آقای مطهری را نزد آنها دیدم. شهید مطهری هم با یکی دو نفر به دیدن آنها آمده بود. نواب صفوی شب واقعه در قم نبود، او در تهران بود. در آخر همان شب یا شب بعد خود را به قم رسانیدو ما همان شب او را در منزل نقوی شمیرانی از اعضای فدائیان واقع در اوایل کوچه مقابل کوچه ارگ منشعب از خیابان ارم، ملاقات کردیم. واحدی و آقا سید هاشم حسینی تهرانی و آقا سید محمد برادر کوچک واحدی همگی زخمی شده بودند و با سرهای باند بسته حضور داشتند. خانه هم حکم خانه تیمی را داشت و هر کسی را راه نمی دادند. استاد شهید مطهری با فدائیان و افکارشان هماهنگ بود. بارها از شهید نواب می شنیدم که با احترام از آقای مطهری باد می کرد و از احوال او جویا می شد یا مطلبی را از وی نقل می کرد که بیشتر جنبه راهنمایی و نصیحت به آنها را داشت. »  هم دوره ای ها و همکاران : در سال 1323 استاد مطهری به طور جدی به درس فلسفه روی می آورد و در آن هنگام در منظومه حاجی سبزواری را نزد امام خمینی فراگرفت. او به همراه آقایان حاج آقا رضا صدر ، حاج آقا مهدی حائری یزدی فرزند آیت الله حائری ، آیت الله منتظری و چند تن دیگر به طور خصوصی اسفار ملاصدرای شیرازی را نزد امام می خواندند

 وقایع میانسالی : در پانزده خرداد 1342 آیت الله مطهری به دلیل سخنرانی ضد شاه و سازماندهی نهضت در تهران ، توسط ساواک بازداشت و حدود دوماه در زندان شهربانی به سر برد . پس از اوج گیری نهضت اسلامی ایران ، آیت الله مطهری در سال 1357 برای دیدار امام خمینی ( ره ) عازم پاریس شد . در این دیدار نخستین هسته شورای انقلاب اسلامی شکل گرفت . زمان و علت فوت : آیت الله مطهری در 11 اردبیهشت 1358 ، ساعت ده و بیست دقیقه ی شب توسط گروه فرقان به شهادت رسید .

 مشاغل و سمتهای مورد تصدی : پس از پیروزی انقلاب اسلامی ، آیت الله مطهری ریاست شورای انقلای اسلامی را به عهده داشت . فعالیتهای آموزشی : مرتضی مطهری بعد از پانزده سال تحصیل در حوزه ی علمیه ی قم عازم تهران شد و پس از مدتی تدریس خصوصی به تدریس در دانشکده ی الهیات و معارف اسلامی و نیز مدرسه ی علمیه ی مروی و حوزه ی علمیه ی قم پرداخت . ابتدا به تدریس ادبیات و در اواخر به تدریس شرح منظومه ، منطق ( شرح مطالع ) کلام ( شرح جدید ) و گاهی به تدریس مکاسب و کفایه مشغول بود. فعالیت علمی استاد مطهری از سالهای ورودش به تهران آغاز گردید. ابتدا به تدریس در مدرسه سپهسالار- که امروز به نام خود ایشان است -ومدرسه مروی پرداخت و تدریس استاد در مدرسه مروی تا سه سال قبل از شهادت ادامه داشته است. استاد در سال 1334 در دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشغول تدریس گردیدو این زمانی بود که از سوی رژیم شاه تحت فشار قرار داشت، او به مدت بیست و دو سال در این دانشکده به کار تعلیم و تربیت پرداخت. وی ابتدا به تدریس ادبیات و در اواخر به تدریس شرح منظومه ، منطق (شرح م ) کلام (شرح تجرید) و گاهی به تدریس مکاسب و کفایه مشغول بود.

 سایر فعالیتها و برنامه های روزمره : در سال 1331 هجری شمسی استاد مطهری به تهران مهاجرت نموده، فصل پر فراز و نشیب دیگری در زندگی خود آغاز کرده بود. برخی علت این مهاجرت را وضع سخت معیشتی ایشان پس از ازدواج می دانند و برخی بی مهری اطرافیان آیت الله بروجردی به ایشان پس از ناکام ماندن تلاشهای امام خمینی و به تبع ایشان استاد مطهری و دیگران در اصلاح حوزه و شاید علت دیگری در کار بوده است، مثلا“ ورود به دانشگاه و ارتباط با قشر تحصیل کرده و بردن اسلام به میان آنها و آگاهی از سوالات و مشکلات فکری آنها. استاد مطهری با مجامع اسلامی و کانون های مذهبی نیز از طریق ایراد سخنرانی و غیره همکاری داشته است. از جمله این مجامع و کانون ها می توان از انجمن اسلامی مهندسین، انجمن اسلامی پزشکان و انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران نام بردکه هر سه تازه تاسیس بوده اند و البته ایشان با توده مردم نیز از طریق مساجد و منابر مرتبط بوده اند. از جمله در سالهای 1339 تا 1341 به همت استاد شهید مرحوم حجه الاسلام دکتر محمد ابراهیم آیتی در تهرا ن با شرکت چندصد نفر از طبقات مختلف تشکیل می شد و دو سال و نیم ادامه یافت و در آن سی سخنرانی به وسیله عالمان اسلامی ایراد شد و بعدها به صورت سه جلد کتاب به نام گفتار ماه در اختیار عموم قرار گرفت

+